Ιστορικό
Στο νοτιότερο άκρο της αλβανικής επικράτειας βρίσκεται το μισό Πωγώνι, το άλλο μισό ανήκει στην Ελλάδα. Δίπλα στα ελληνοαλβανικά σύνορα, στο νότιο άκρο του Πωγωνίου σε ένα μεγαλοπρεπή τόπο συναντούμε το χωριό Τσιάτιστα, με τα εύφορα αμπέλια του τα οποία καλύπτουν γύρω στα 6.100 στρέμματα.
Η ιστορία του χωριού είναι συνδεδεμένη με το ονομαστό μοναστήρι της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, που κείται σε απόσταση μόλις δύο χιλιόμετρα προς ανατολάς του χωριού. Για το «Μοναστήρι της Τσιάτιστας», όπως κοινώς επικρατεί η ονομασία, θα αναφερθούμε στη συνέχεια λεπτομερέστερα. Η πρώτη γνωριμία με το χώρο εμπεριέχεται στο πεντάστροφο δεκαπεντασύλλαβο αφιέρωμα που ακολουθεί:
Πυλώνες είναι τα βουνά που σε ημικυκλώνουν ,
Δεξί χέρι, τ΄αμπέλια σου που σε πλαγιοζώνουν.
Το μοναστήρι όρθιο μαζί σου καμαρώνει,
Θυμίζοντας καλούς καιρούς σε όλο το Πωγώνι.
Τα σύνορα σ΄ανάγκασαν σε ρόλο καραούλι,
Αυτό κι αν έφερνε στο νου το ένδοξο το Σούλι.
Η ιστορία φρόντισε ακραία να σε βάλλει,
Μην ημπορώντας οι Αρχές να σου ειδούν το χάλι.
Ανυπαρξία του νερού ήταν η μια αιτία,
Η άλλη η σοβαρότερη ήταν η αδρομία.
Αμφότερες καθόριζαν για όλους τους αιώνες,
Των βλασταριών σου τη ζωή σαν να’ ταν κηδεμόνες.
Απ΄ την Ελλάδα έρχεται γενναία η βοήθεια,
Αναγεννώντας πάραυτα ανάσταση στ΄αλήθεια.
Νερό, λοιπόν, στα στήθη σου άφθονο πλέον ρέει,
Κι ο δρόμος αναμφίβολα, παράλληλα συμπλέει.
Σε οποιαδήποτε στιγμή παρόν οι κάτοικοί σου,
Ήταν πάντα περήφανοι, ήταν πάντα μαζί σου.
Λαχταριστά, περήφανα περίμενέ τους όλους,
Να σου’ρχονται συχνότατα και απ’ τους δυο τους πόλους.
Αθήνα 2009